READER

DISCUSSIE

DISCUSSION ONLY DUTCH VERSION

 

 

Welke plaats verdienen de nieuwe technologieën in muzikale opvoeding?

Please, scroll down

Paul TIMMERMANS Nieuwe technologieën als basisbestanddeel van onze muziekcultuur in: Verslagboek 4de dag van de schoolmuziek (1995) Muziek uit het leven gegrepen. Leuven, MVO, 1996 p. 59 -65

Michael JACKSON wordt door de meeste professionals onderschat als zanger terwijl hij al te dikwijls enkel als performer geapprecieerd wordt. De nieuwe songs op Michaels megaproductie HIStory zoals 'Smile' en 'Have you seen my childhood' tonen overduidelijk Michaels zangtalent aan. Voor mij is Michael Jackson één van de grootste talenten der aarde én ... hij gedraagt zich bovendien tijdens opnamesessies erg aangenaam, beleefd en attent in de omgang. Een echte gentleman. Dat kan ik niet van iedereen zeggen . ( Interview van Markus KOHL met BRUCE SWEDIEN in: KEYS , okt. '95, p.104-108.)
Aan het woord is tooningenieur Bruce SWEDIEN die met Michael JACKSON voor het eerst in 1977 samenwerkte in de opname van de filmmuziek "The Wiz". Momenteel is Bruce de Zweed klankman nummer één en soms songmaker van Michael Jackson.

Ik gebruik voor Michael Jackson zeer veel verschillende types van microfoons. Afhankelijk van de stemming en van de songs zelf kies ik een welbepaalde microfoon. Door de jaren heen weet ik precies hoe elk van mijn 105 microfoons klinkt. Alleen al aan de stem van een zanger kan ik horen welke microfoon voor hem geknipt is. De backing-vocals (ondersteunende koorzang) van bijvoorbeeld Michael JACKSONs 'Man in the Mirror' (uit "Bad") heb ik met twee Neumann - microfoons (M49) in stereo-positie opgenomen. Het koor stelde ik op in een kring van 10 m. Ik vind dat je de emotionaliteit van een ruimte kan VOELEN als je ervoor zorgt dat de akoestische reflecties van de ruimte hun werk doen en als de ruimte a.h.w. de mix van de klankband op een natuurlijke wijze regelt. Gek genoeg blijft zelfs doorheen de digitalisering van dergelijke opnamen op CD de warmte voelbaar van een gewone klankband. Men heeft inmiddels ingezien dat een analoge bandopname (= een klankopname gemaakt met een spoelenrecorder) weliswaar kwalitatief gezien iets meer ruis produceert maar anderzijds iets warmer klinkt. (=menselijker?) Een digitale opname is ruisvrij maar zou bij de professionele muzikant en luisteraar egaler overkomen. Men denkt ten onrechte dat het te maken heeft met de digitalisering van het geluid: alle geluidsgegevens worden in enen en nullen(=digitaal) verrekend; er zou een te proper (clean) klankspectrum ontstaan (=onnatuurlijker?). Op termijn zal de kwaliteit van gedigitaliseerde opnamen technologisch zeker een bevredigende oplossing krijgen. Het probleem zit momenteel minder in het digitaal opnameprincipe dan in de economische kant van audiotechnologie. Men moet de consument betaalbare converters digitaal-audio(A/D en D/A) leveren want kwaliteit kost geld.

Tot voor kort was het mij een raadsel hoe het mogelijk is dat een verloren gelopen ancien in de jazzmuziek John Larkin een pop- en danshit van formaat kon bijeen 'brabbelen'. John Larkin - alias Scatman JOHN - was iemand die op zijn piano knap kon entertainen in wat men de JAZZ-pianobarstijl noemt , mét iets heel opvallends en apart: scatten. Hij maakte van de nood een deugd. Hij lispelt en stottert gemakkelijk. (Noot: John Larkin overleed in 2001).

Wel, de 'schuldige' voor dit onverwacht hitfenomeen is het Duitse muziekproductieteam CATANIA & KAYS dat enkele maanden geleden gretig inspeelde op een zoveelste opnameproject van RCA om bepaalde acts van Scatman JOHN te remixen (<click) en uit te brengen in een "House & Dance" verpakking. Men haalde artiest Scatman JOHN met het vliegtuig helemaal vanuit het verre Amerika voor een dagtripje naar Bottrop in Duitsland om hem daar in een geluidsstudio - dus zonder publiek - een paar uurtjes aan de piano te laten jammen (< click) op bekende ritmen en jazzakkoorden .
Als de Scatman eenmaal terug naar Amerika gevlogen was, begonnen in Duitsland Catania en Kays eerst ieder apart en later in team op hun muziekcomputer te stoeien met de stemornamentjes uit de opgenomen jamsessie van Scatman John.

Ze plakten op hun computer kleine scat-deeltjes aan elkaar zodat het een compleet nieuwe groove (< click) werd. Door de vocale elementjes digitaal te samplen (< click) kon het Duitse productieteam een nieuwe melodie met nieuwe akkoorden digitaal bijeen sprokkelen en voortbrengen. Ze brachten de acts van Scatman John binnen een nieuw (digitaal) tempo van 140 (160) bpm (< click). Daarvoor gebruikten ze de AKAI-sampler S3000 en manipuleerden ze de scatjes met time-stretching.(< click)

Zulke technische trucjes kan je nooit realiseren door een gewone tape te verknippen en te plakken. Klanktechnisch klinkt het resultaat bovendien erg realistisch, zodanig zelfs dat het digitale opnameprocédé niet eens waargenomen wordt als (digitaal) kil.
Voorts heeft het duo met gewone (akoestische) instrumenten zoals gitaren, trompetten en saxofonen gewerkt in de opnamen. De beste licks (< click) hebben ze dan gesampled en digitaal bewerkt zodat het eindresultaat op CD zelfs voor de muzikanten er helemaal anders uitzag dan wat ze life ingespeeld hadden tijdens de opname. Scatman JOHN vond die aanpak zo tof (zo wordt gezegd) dat hij heel hard getraind heeft om binnen dat heel snelle tempo (dat niet van hem komt) de zaak ook life te kunnen brengen. Het resultaat was geen 'dance'-nummer maar een songachtige, erg komische mix van hiphop, soul, jazz enz. .

Tenslotte nemen we acte van het feit dat het de videoclip was waarmee zijn muziek en zijn scat-performance wereldwijd een commercieel succes werd.
Bovenstaand Scatman-verhaal (interview van Thomas BERGER in : KEYS aug.'95, p. 104 e.v.) verduidelijkt dat megahits soms heel ver kunnen staan van de oorspronkelijke muzikale verklanking.
De nieuwste audiovisuele technieken hebben in de hand gewerkt dat de componist niet meer de componist is van het muziekproduct dat de deur uitgaat. Dergelijke evolutie stemt tot nadenken: Wie maakt de muziek? Wie is eigenlijk de componist?

In belangrijke muziekproducten van vandaag is de natuurlijke klank van klassieke (historische) instrumenten (bijv. van een clavecimbel) niet meer alfa en omega van wat "goede" klankkwaliteit behoort te zijn.
In bijvoorbeeld 'Stranger in Moscou' (HIStory van Michael JACKSON) gebruikt de muzikant Steve PORCARO de beste synthesizers van het ogenblik en gaat daarin zo ver dat de natuurlijke klank van een echte clavecimbel niet goed genoeg is. Vandaar zocht hij zijn heil in een akoestische clavecimbel-verklanking gemixt met een clavecimbel-sound, een simulatieklank op een synthesizer. Dat deed hij om de klank nog meer corpus te geven.
TECHNO en nieuwe audiotechnieken zijn materiële uitingen van een ander leefstijl. Terwijl de meeste synthesizers een enorme instap-inspanning vragen van de elektronische muzikant of sound-maker, wordt het de nieuwelingen in de synthesizerwereld anno 1995 minder ingewikkeld gemaakt om muziek af te leveren. Tegemoet komend aan de levensstijl van jongeren die op een ongecompliceerde wijze aan iets willen beginnen of er eens willen invliegen, zocht men het deze keer in de techno - dance wereld: sommige fabrikanten brengen tegenwoordig naast het bestaande gamma een nieuwe generatie synthesizers op de elektronische muziekinstrumentenmarkt.
Bij live acts kan je bijvoorbeeld op de QS 300-synthesizer van Yamaha een arsenaal techno-fragmentjes of grooves inladen van een diskette om ze dan via je toetsenspel op te roepen, in een bepaalde volgorde af te spelen of ermee nieuwe songs samen te stellen. Een nieuwe generatie (pop)muzikanten moet nauwelijks ondervinding en specifieke synthesizer-kennis verwerven om snel succes en plezier te vergaren op de nieuwste technologische muziekwonderboys.
Je kan deze ontwikkelingen betreuren maar één ding staat vast, namelijk dat dergelijke "direct-klaar" muziekmarkt-trends op termijn nieuwe mogelijkheden creëren.

Het gaat tegenwoordig nog een stap verder dan een muzikant of een muziekproducer die dank zij nieuwe audiotechnieken met klank speelt alsof het om een lego- doos gaat in een plastiek omhulsel.

Het tijdperk van de interactieve beeldcultuur is aangebroken. Hoe ver dat gaat, kunnen we al proeven met de eerste CD-ROM van Laurie ANDERSONs "Puppet Motel". Gekend voor haar adembenemende live-spektakels heeft Laurie Anderson haar muzikale creativiteit gebotvierd op het nieuwe interactieve CD-medium. Je klikt beelden aan en ze spreken. Je kan deuren (horen en zien) openen. Virtuele ruimten op het beeldscherm van de computer herbergen boeiende muziekwerelden die Laurie Anderson gecreëerd heeft. Zo kan je haar zelf ontworpen instrumenten (bijv. haar platenspeler-cello) in een aparte kamertje van het grote huis gewoon met de muis tot klinken brengen. Je gaat samen met Laurie op vriendenreis naar een Mexikaans dorpje of je leert haar intieme artistieke wereld verkennen in een of ander donker oord op de CD-ROM. Je kan in een zgn. video-vertrek van de CD-ROM zelf je videoknipsels layouten en met (haar) muziek ondersteunen. Internet-surfers kunnen zelfs uit een postbus (per modem) nieuwe video's van Laurie Anderson in hun "Puppet Motel" op computer inlezen.

De toekomst van muziekland lacht. De toekomst lacht als men niet meteen alles opsomt wat men in muziekland ziet verdampen of op de achtergrond ziet verdwijnen.
Nieuwe technologische verworvenheden doen nieuwe vormen van expressie en muzikale communicatie ontstaan.
Naar de klassituatie toe is dit een boeiende evolutie, een uitdaging, nieuwe muziekpedagogische mogelijkheden.
We zitten op een boogscheut van een nieuw muzikaal tijdperk waar de scheiding tussen de klassieke kunstdisciplines vervaagt. De moderne audiovisuele (computer)innovaties spelen in deze ontwikkeling een hoofdrol.

back to top

VERKLARENDE VOETNOTEN REMIXEN Vooral LPs & andere (bijv.synthesizer) opnamen worden met de nieuwste technologie bewerkt. Bijvoorbeeld: de bassen worden opgewaardeerd, het ritme wordt nog iets strakker geprogrammeerd, de backing-vocals worden eruit gelicht en compleet nieuw ingezongen, de lead (bijv. de zangstem of de scheurende gitaarsolo) wordt met een nieuwe ruimtelijkheid bedacht en elk klankspoor krijgt een aparte effectbehandeling. BACK to text  JAMMEN is een eerder onschuldig, compleet vrij improviseren waar je als muzikant enorm veel plezier aan beleeft. Daar zitten natuurlijk laagten en hoogten in. Gangmakertjes zijn de andere muzikanten of je eigen basispatroontjes waarop je automatisch kan terugvallen. Wie zich in zijn sas voelt, in groep jamt of zijn muziekcomputer als gangmaker heeft (wat tegenwoordig ook kan via specifieke muzieksoftware) kan tot verrassende resultaten komen. Als zulke muzikale processen digitaal vastgelegd worden, kan je bijvoorbeeld een slecht interludium of een langdradig fragment weggooien, met bepaalde muzikale zinnetjes creatief gaan spelen enz. BACK to text Een groove is een alom gebruikte term in de popmuziekscène voor een ritmepatroon toegewezen aan heel typische percussiesounds. Een groove wordt vooral via het computerwerk uitgekiend en met (MIDI) drumsounds verklankt. In de fabricatie van de meeste songs van vandaag is een groove het dynamisch chassis. Een muziekstijl (bijv.rap, house, rumba) heeft dus alles te maken met groove. BACK to text Samplen in de muziekwereld is te vergelijken met het nemen van een foto of filmsnap van enkele seconden (zelfs minuten) KLANK of hele kleine stukjes muziek geproduceerd door een instrument, overgenomen uit een CD of gemaakt met je microfoon. Een sample wordt met een sampler of op een computer vastgelegd. Een sample is pas een bruikbaar muzikaal gegeven in een song of als groove indien je die statisch beeld dynamisch maakt (= beïnvloedt in het tijdsverloop, ruimtelijk effect toevoegt of bewerkt, de klankkleur filtert enz. ). Tot voor kort speelde men met samples alleen in de digitale muzikantenwereld: keyboards en soundmodules (= digitale muziekdozen waarin honderden samples geprint zijn die je als elektronische bouwelementen in de MIDI-muziekwereld kan oproepen). Sinds enige tijd zijn soundsamples ook creatief materiaal voor discjockeys en computerfreaks geworden die met bijv. uitspraken van Willy Claes een compleet nieuw stuk muziek op hun computer componeren. Tegenwoordig worden dergelijke MOD files via modem van PC naar PC elektronisch verzonden, aan huis bezorgd. De impact van deze ontwikkelingen zijn niet te onderschatten voor de muziekopvoeding. BACK to text Een lick, oorspronkelijk een gebruiksterm in free jazz-middens, is een melodisch patroontje, een motiefje, een frase of een deeltje van een muzikale zin waar de muzikant mee verder kan, bijv. daarop "brodderen". Nu is de term in de popwereld ingeburgerd. BACK to text Time-stretching = het veel of weinig digitaal samendrukken en uit-rekken van een muzikaal verloop over een ingestelde tijd (bijv. 30 sec). Zo kan men bijvoorbeeld synchroon laten lopen wat niet synchroon ingespeeld is. BACK to text BMP betekent beams per minute. Op zijn inspeelsessie zelf had Scatman JOHN de scatjes gezongen tegen een tempo van 105 tikken per minuut (bmp). Het voordeel van een digitale recorder is dat je tempowijzigingen (vertragen of versnellen) zonder jank of Tom & Jerry -geluidseffecten kan teweegbrengen. Met een analoge spoelenrecorder was en is dat niet mogelijk zonder dat de klank zelf wordt "aangetast"(vervormd), een verschijnsel dat in normale melodieuse muziek erg vervelend is en dus te mijden. BACK to text

back to top

 

to READER-index

to HOMEPAGE-index

---

E-mail: MusicAnd (< click)

All rights © P.Timmermans

This page belongs to: http://www.multimania.com/musicand