Het introduceren van dansen uit andere culturen heeft in Nederland en België al een lange traditie. Dansleiders bekwamen zich in dansvormen van dichtbij en veraf en dragen hun bevindingen over aan derden. Zo leveren ze niet alleen een bijdrage tot de uitbreiding van het dansrepertoire maar ook tot meer begrip voor en acceptatie van andere culturen. In de praktijk van het onderwijs op basisscholen werken Ad en Lucia Linkels met dansmateriaal uit Oceanië. In de loop der jaren ontdekten ze dat de confrontatie met uitheemse uitingsvormen ook kan leiden tot botsingen waardoor ze zich zo nu en dan afvragen of je zomaar elke dans in een andere omgeving en binnen een andere cultuur kunt overbrengen. Het gaat dan niet zozeer om de vormen van de dansen en bijbehorende liedjes, als wel om de sociaal culturele achtergronden daarvan. Niet iedereen zal daar een punt van maken en gewoon zeggen dat de achtergronden niet belangrijk zijn als de kinderen maar leuk kunnen dansen. Ad en Lucia Linkels kiezen er echter voor om dansen niet alleen als doel maar ook als middel aan te leren. (MusicAnd) Ad LINKELS (NL) Zijn hoofd zal worden vertrapt als een KAKKERLAK Kinderdans en mondiale bewustwording
CLICK ON FLAG AND GO TO THE
ENGLISH VERSION>
SCROLL KLIK >MUNDO ETNICO
Verhalende liedjes en dansen kunnen heel geschikt zijn als middel om kinderen spelenderwijs te leren over hoe mensen buiten ons eigen land en in ons geval Oceanië leven. Wanneer je daarbij echter probeert een compleet beeld te schetsen van een cultuur dan kom je soms voor vervelende dilemma's te staan. Bij het uitvoeren van een oude krijgsdans bijvoorbeeld. Je kunt je afvragen of je hiermee geen geweld propageert en een beeld creëert of bevestigt van een "wild primitief volk".
Met de dans Tangaroa (
< klik en luister) uit de Cook Eilanden gaat de bovenbouw van een basisschool altijd uit zijn bol. Met grote wijde bewegingen, hoge sprongen, en luide uitroepen vereren de kinderen al dansend de godheid Tangaroa. De jongens hebben haast niet in de gaten dat ze dansen, het ziet er fantastisch uit, maar weten die kinderen ook wat ze zingen en dansen? Dat met die dans Tangaroa's hulp vroeger werd ingeroepen als er gevochten moest worden? De tekst van het liedje luidt:
O Tangaroa
Met uw hulp ben ik niet te verslaan
Laat de vijand maar komen; zijn hoofd zal door mij worden gespleten
En dan worden vertrapt, tot moes worden gemaakt (als een kakkerlak).Dat is even andere koek dan "Trijntje zal 't hem leren met de bezemstok" (Swart laat hem scheren) of "Vaoder, mooder wilt mi'j sloan " (Driekusman).
Natuurlijk kunnen we een dans nemen met een minder gewelddadige tekst nemen, maar in het verleden is ons gebleken dat het de vorm van de dans en zeker niet de tekst is waarom kinderen zich lieten bekeren tot het dansen en dat ze van de tekstinhoud niet erg opkeken omdat ze inmiddels wel aan zwaarder geweld gewend zijn geraakt. We hebben er echter voor gekozen wél te vertellen waar het over gaat en dan met ze in discussie te gaan en vergelijkingen te trekken met vroegere gevechten van man tot man en de technologische oorlogvoering van tegenwoordig. Ook door duidelijk te maken wat een dergelijke dans in het land van herkomst voor betekenis heeft. Dat die zeker niet meer functioneel in gebruik is als krijgsdans en dat de bevolking heel vreedzaam leeft. Voor de mensen van de Cook Eilanden thans allemaal christen herinneren dansen als Tangaroa aan hun eigen voorchristelijke wortels en helpen ze hen hun eigen identiteit te hervinden.
Dat geldt ook voor een kleuterdans afkomstig van het eilandje Rabi in Fiji. Een groepje ukkies van een jaar of drie, vier voert fanatiek een dansje uit. De kleuters maken aparte bewegingen en het liedje dat wordt gezongen door de juffen en enkele ouders klinkt ook lekker. Na afloop vragen we de kleuterjuf of ze ons de dans wil leren. Het liedje heet Mitinikan (
Maak je gereed met je machinegeweer
Machinegeweer, oh machinegeweer
Boem boem boem boem
Pang pang pang pang
PrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrDa's even schrikken, want televisiebeelden in Europa tonen soms kindsoldaten die werkelijk met geweren mensen vermoorden. De bevolking van Rabi is zo vreedzaam dat je je nauwelijks kunt voorstellen dat kleutertjes daar dit dansje leren. Het lied herinnert aan een droevig feit uit de toch al niet vrolijke geschiedenis van Rabi. In de Tweede Wereldoorlog werd hun oorspronkelijke eiland Banaba bezet door Japan. Alle bewoners, op 150 na, werden overgeplaatst naar andere eilanden. Aan het eind van de oorlog werden deze 150 op één na, die wist te ontsnappen, door de Japanners doodgeschoten. Op die manier wilden ze elk bewijs van hun wreedheden op Banaba vernietigen. Degene die wist te ontsnappen kon later alles navertellen. De dans Mitinikan herinnert de mensen op Rabi aan deze belangrijke episode uit hun geschiedenis. Voor de kinderen is het een soort geschiedenisles.
Zonder deze achtergrond te belichten zou ik er voor kiezen de dans niet aan te leren. Tenzij we een vrije tekstvertaling kunnen maken die past in een Nederlandse context zodat het liedje dan dezelfde onschuldige betekenis krijgt als de oorspronkelijke versie voor de kinderen op Rabi thans heeft, terwijl de essentie niet helemaal verloren gaat:Kijk eens naar mijn waterpistool
Waterpistool, oh waterpistool
Spuit, spuit, spuit, spuit
Psst, psst, psst, psst
Psssssssst
veel
Nederlanders koude rillingen bij krijgen. Het heet: Iesu Ou
Te Tatalo. Kinderen doen het meteen mee. Totdat je vertelt
dat het een religieuze dans is waarin je zingt: Jezus dit is
mijn gebed! Voor sommige kinderen en voor veel scholen hoeft
het dan niet meer, omdat de dans wordt geassocieerd met de kerk.
De kerk heeft in ons land in veel gevallen niet meer de betekenis
die deze nog wel heeft bij sommige volken die door onze voorouders
tot het christendom werden bekeerd. Maar niks erover vertellen
dan? Of zelfs niet uitvoeren? Kinderen blijken nogal gauw gerustgesteld
wanneer we vertellen zelf eigenlijk helemaal niet zo religieus,
althans kerkelijk te zijn, en dat we deze dans vooral doen om
een volledig beeld te schetsen van de cultuur die we uitdragen
en vergelijken met de onze. Ze hoeven niet bang te zijn: we zijn
niet aan het bekeren.
De Pacific programma's van Mundo Etnico zijn een uitgebalanceerde
mix van kunsteducatie met ontwikkelingseducatie. Er zijn diverse
programma's ontwikkeld voor scholen en deze programma's worden
ondersteund met boeken en cd's.
TO BASICS